Direct naar de inhoud
Hart en Ziel is een initiatief van
Afdrukken
E-mailen
Reageren

Nederland is een hypochonder geworden

Trefwoorden: Angst, Dromen, Hoop, optimisme, Optimisme als levenselixer

Ons geloof in vooruitgang komt mede voort uit angst, stelt Volkskrant-redacteur Peter Giesen.

Ooit geloofde ik serieus dat ik nog eens vakantie zou vieren op de maan. En dat ik nooit meer de stad in hoefde te lopen, omdat de stoepen er vanzelf naar toe zouden rollen. Je werd er niet eens dik van, want je kreeg een precies afgemeten portie astronautenvoer.
Ik was een jaar of tien, en helemaal verslingerd aan The Thunderbirds en de vluchten naar de maan. De toekomst werd nog schitterend verbeeld, een probleemloze belofte van technologie en comfort. Ik ervaar nog altijd een zekere nostalgie, als ik terugdenk aan dat optimisme.

Vooruitgangsgeloof
Volgens psychologen van de Universiteit van Amsterdam hangt vooruitgangsgeloof samen met angst. Hoe minder controle mensen over hun eigen leven ervaren, hoe sterker ze in vooruitgang geloven, blijkt uit hun experimenten. Daarmee bevestigen ze een gedachte van de Britse filosoof John Gray: vooruitgangsgeloof is een seculiere vorm van religie. De mens bezweert zijn angst voor de toekomst door zichzelf wijs te maken dat allerlei problemen in de toekomst wél zullen worden opgelost. Vooruitgangsgeloof is voor Gray een illusie die de enige zinnige levenshouding in de weg staat: omgaan met de ‘tragische toevalligheden’  van het leven.

Nederland is hypochonder geworden
Misschien heeft Gray gelijk. Toch blijkt het erg moeilijk om zonder vooruitgangsgeloof te leven. Mensen hebben nu eenmaal een hekel aan chaos en willekeur. Vooruitgangsgeloof is een manier om orde te scheppen: het heden mag nog zo ellendig zijn, de toekomst zal verlossing brengen.
Daarom werkt het verband tussen vooruitgangsgeloof en controle ook omgekeerd. Als het geloof in de vooruitgang wordt aangetast, neemt de angst toe. Die gedachte werd ook verwoord door de socioloog Willem Schinkel in zijn boek Denken in een tijd van sociale hypochondrie. Een maatschappij zonder vooruitgangsgeloof is een lichaam waarvan de benen zijn afgezaagd, aldus Schinkel. Het beweegt nog wel, maar is  niet meer onderweg. Het wegvallen van een wenkende toekomst leidt tot een allesoverheersende obsessie met de problemen van het heden. Nederland is een hypochonder geworden, die zichzelf voortdurend onderzoekt op terminale ziekten. Zo stelt Schinkel een treffende diagnose van Nederland klaag- en zeurland. Natuurlijk zijn er problemen, zegt hij, maar die worden opgeblazen.
Voor het pessimisme van de filosoof Gray valt iets te zeggen. Als we het leven als tragisch beschouwen, zijn we op het ergste voorbereid. Maar de socioloog Schinkel laat zien hoe moeilijk het is zonder optimisme te leven. Misschien hebben we de troost van het vooruitgangsgeloof gewoon nodig.
Thunderbirds Are Go!

Peter Giesen is redacteur van de Volkskrant

© 2010 de Volkskrant
22 reacties
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Lunarts - 08 februari 2010, 19:16
    Thunderbirds Are Go!

    Wat is dit voor Engels?
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Jai - 01 februari 2010, 13:00
    Dit onderzoek bevestigt ook wat sommige anti-liberale denkers als de Sloveense Slavoj Zizek al jaren betogen, dat het met de secularisering van het Westen, en het 'cynisme' dat hiermee samen zou gaan, nogal mee- of, zo u wilt, tégen valt.

    We zien nu, aan het 'eind van de geschiedenis,' dat nóch het liberaal kapitalisme 'gewonnen' heeft - zij is zich in rap tempo aan het her-uitvinden als kapitalisme-met-Oosterse-waarden (oftewel, zónder de rem op economische groei die democratie heet), noch dat er een eindoverwinning behaald is op het religieuze fundamentalisme. En zeker niet enkel uit de voor de hand liggende hoek van politieke Islam.

    Het liberalisme zélf - als politieke praxis van de Verlichting - is vervallen tot een fundamentalistische doctrine, die voortdurend bezig is de oorzaken voor crisis te externaliseren - bij 'islam' of bij 'socialistische' instituties die de vrije marktwerking frustreren - waarbij het geloof in 'technologische' oplossingen voor de huidige ecologische en economische problemen, eigenlijk laat zien hoe hopeloos we zijn.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Willem - 01 februari 2010, 15:58
    Causale warboel dit! Wat leit nu tot wat en waarom?
    Controle - Angst?
    Controle - Vooruitgangsgeloof?
    Vooruitgangsgeloof - Angst?
    Het aantasten van het vooruitgangsgeloof - Angst? (Omgekeerd?)
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Eric - 02 februari 2010, 01:52
    @ Willem. Niet alles is per definitie causaal. Als je niet begrijpt wat er in het artikel staat, moet je je commentaar voor jezelf houden. Je bevestigt ironisch genoeg overigens wel de stelling.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Willem - 02 februari 2010, 09:25
    Ik heb inderdaad een hekel aan chaos.
  • Harapan Harapan - 02 februari 2010, 10:57
    Angst om te leven,lijkt me.
    Velen weten niet meer gewoon te zijn en houden zich met zaken bezig die of al geweest zijn(verleden) of met de toekomst(nog niet bekend).
    Allemaal heel logisch hoor,maar het gaat om het NU.
  • Neil010 Neil010 - 02 februari 2010, 11:47
    Radar gezien gisteravond? En Pauw en Witteman? Allemaal antidepressivahypochondrie!
    (leuk nieuw woord voor het woordenboek)
  • Afbeelding van onbekende gebruiker SMR - 03 februari 2010, 06:15
    Fraai artikel. Deze gedachten houden me vaker bezig. Want ook de drang om te presteren, de drang om "grootse werken" te verrichten, zou dat kunnen voortkomen uit de angst om te sterven en vergeten te worden? Want we zien de werken om ons heen, werken die de tand des tijds trotseren - vanuit ons zeer tijdelijke en daarom zeer beperkte perspectief - zoals grote objecten gemaakt van enigszins duurzaam materiaal. En juist de beschavingen die dergelijke objecten hebben nagelaten, worden gezien als groots en ontwikkeld. Maar is het niet kortzichtig of hypocriet te stellen dat wij in staat zijn om de grootsheid van een beschaving af te meten aan de objecten die zijn nagelaten? Hoeveel grote geesten zijn er in al die tijd geweest, die grootser dachten, grootser dingen deden dan de makers van objecten die voor eeuwig lijken te zullen bestaan? Maar zijn ze dan ineens niet groots omdat wij daar geen bewijs voor vinden? Is grootsheid slechts grootsheid als daar bewijs voor wordt gevonden?
    Bestaan bergen voor eeuwig? Bestaat de zon voor eeuwig? Zijn ook die niet onderhevig aan invloeden die hen naar het einde van hun bestaan leiden? Wat zouden mensen dan kunnen maken dat voor eeuwig is? Wat ploeteren wij dan om werken voort te brengen die onze naam tot in lengte van dagen zou doen voortbestaan? Waarom beginnen we niet na te denken over de essentie van leven en dood, en waarom durven we daarin geen berusting te vinden?
    Er zijn mensen die grootse dingen doen, maar geen bouwwerken maken. Grootse denkers, die grootse sprekers kunnen zijn. Enkele daarvan kennen we van radio en TV, en die noemen we met z'n allen groots en inspirerend. Maar het merendeel is onzichtbaar, gewoon omdat ze niet wensen in openbaarheid te treden of omdat ze nog niet ontdekt zijn door "de beschaafde wereld", of de media in het bijzonder. Maakt dat die grootse denkers minder groots? Want in dat geval is het nogal ontluisterend hoe wij de wereld bezien: Als je niet op TV bent geweest, als er niet over je is geschreven, als je naam niet bekend is, dan stel je eigenlijk niet zoveel voor.
    Het leven is heerlijk omdat het tijdelijk is. Dat is waarom de Griekse goden de mensheid benijdden: ze genieten omdat hun dagen eindig zijn.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker liz@ - 03 februari 2010, 08:11
    KInderen hebben de toekomst. Misschien wordt het tijd meer naar hun pure 'ik' te luisteren i.p.v dat wij onze benauwde regels aan ze opleggen over wat goed of fout is enzovoort.
    Met plezier leven ondanks alles is een kunst. Een aanzet tot creativiteit en volgens mij tot gelukkig zijn.
  • Kvinne Kvinne - 03 februari 2010, 16:14
    Sorry, Oud Nieuws. Sinds Boeddha zijn er al vele, vele boeken over geschreven.
    @ Willem ll , Kan het ook iets meer mededogender? Dit hoort in deze krant niet thuis. En zeker niet op Hart en Ziel.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker James - 04 februari 2010, 12:33
    Er wordt in dit leuke artikel geconcludeerd dat we de troost van vooruitgangsgeloof gewoon nodig hebben. Is dit niet een conclusie die bij uitstek in onze westerse maatschappij met illusionaire maakbaarheid wortel heeft geschoten. Een stukje bescheidenheid en kritisch realisme is wat wij als mens nodig hebben, niet een of ander geloof.
  • Kvinne Kvinne - 04 februari 2010, 12:46
    Boeddhisme is een filosofie.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker James - 04 februari 2010, 14:46
    Bescheidenheid en kritisch realisme = Boeddhisme.
  • pcml pcml - 05 februari 2010, 19:33
    Ik ben het eens met de stelling dat het een vorm van religie is. In mijn boeken geef ik aan dat het denken over vooruitgang een vorm van "denken te weten" over vooruitgang is, voortkomende uit angst. Angst maakt weer dat we ons gedrag aanpassen en dus slaaf worden en dat we ons schamen voor...
    Helaas is het weten weg of heel erg beperkt bij bijna alle mensen en daarmee ook zijn zicht op vrijheid. Wij mensen met zijn allen maken levend leven zo ongeveer een onmogelijke opgave. We leven met zijn allen een doods leven zo aan het eind van deze grote vicieuze cirkel.
    Mijn boeken worden in de USA uitgebracht!
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Webby - 05 februari 2010, 23:46
    "omgaan met de ‘tragische toevalligheden’ van het leven." = "vooruitgangsgeloof".

    "de ellende van het heden" zijn "de tragische toevaligheden",
    "maar in de toekomst verlossing" is "de omgang"

    Dit soort gepraat is wat "de enige zinnige levenshouding in de weg staat".

    Natuurlijk pas nadat je je over de superioriteit en tegenstrijdigheden in die ene zin hebt heen gezet.

    Een geloof in morgen maakt nog niet een religie.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Dolf Heukels - 06 februari 2010, 12:34
    Het vooruitgangsgeloof stamt uit de 19e eeuw en is volgens tijdgenoot Nietzsche te herleiden tot slavenmoraal :De vraag is : Wat is voornaam (vrucht van verheffing) ? en volgt dan op de vraag : Wie is voornaam ? Vanuit het perspectief van de niet-voornamen of slaven,belichaamt de ongevaarlijke mens het "goede" omdat die niet bedreigend is voor het eigen leven. Goed en kwaad zouden hierin hun oorsprong vinden. Wie de druk voor de lijdenden verlicht wordt geprezen.Als deze slavenmoraal veld wint.naderen de woorden goed en dom elkaar. Hypochondrie verschilt er niet van.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker lvdhout@aol.nl - 07 februari 2010, 00:48
    het is maar de vraag of bijvoorbeeld de industriele revolutie in zijn geheel in een keer als uitvloeisel van vooruitgangsgeloof moet of kan worden gezien?? En of dat "geloof'' uit angst is ontstaan? Veel ontwikkeling is gewoon een reageren op reeele problemen met voorhanden mogelijkheden, die soms door de mainstream niet worden gezien, omdat zij juist vastzitten aan het gewoonte denken.(daar zijn zij dan ook meerderheid voor)
    Achteraf willen misschien best veel mensen leven in een meer natuurlijker staat in meerdere betekenissen, maar toen de pest de europese bevolking, ooit, decimeerde, was dat voor sommigen een extra motivatie,om zich in de medische wetenschap te verdiepen.Het is mij niet duidelijk wat hypochondrie daar mee te maken heeft!!!
  • Kvinne Kvinne - 07 februari 2010, 12:37
    Ik snap ook niet wat hypochondrie hiermee te maken heeft. Het leidt het hele verhaal af van waar het om gaat.
    Ben toch wel tot de conclusie gekomen dat er niet genoeg geschreven en gefilosofeerd kan worden over angst en vrijheid. Als je niet verder kan denken dan de Thunderbirds, dan vind ik dat wel heel jammer. Maar ik zou ze de kost niet willen geven die idd allemaal niet verder kunnen denken. Wat mij betreft zou een beetje meer zelfontwikkeling geen kwaad kunnen. Te beginnen op school. Maar dan heb je weer te maken met vrijheid van godsdienst. Dus dat schiet niet op dan. Geloven dan alleen maar in de kerk of moskee? Lijkt mij een mooi compromis. Op deze manier blijven we in de 17e eeuw steken....
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Jan - 08 februari 2010, 00:42
    Kort en treffend. Het heeft ons zowel welvaart als ellende gebracht, waarbij beide niet eerlijk verdeeld waren. Je hoeft alleen maar te denken aan de stoflongen van de mijnwerkers. Het heeft ons ook sociale vrede gebracht: groei maakte de scheve verdeling van de welvaart minder schrijnend. Een maatschappelijke vlucht naar voren. Nu de groei stokt, dreigt datgene waar de architect van het Duitse Wirtschaftswunder, Ludwig Erhard voor waarschuwde: als de koek niet steeds weer groter wordt, wil iedereen een zo groot mogelijk stuk van de bestaande koek. Dan slaat de angst toe: te verliezen wat je hebt, of niet te krijgen wat je meent dat je minstens toekomt. Geweld is dan niet ver meer.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker peter 1 - 09 februari 2010, 10:29
    Connemara is een zuurpruim.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker Vaipen - 11 februari 2010, 21:12
    Een aantal mensen zouden het boek 'De Ontkenning van de Dood' van Ernest Becker moeten lezen omdat hun contemplaties overeen stemmen met het idee van overdrachtssymboliek dat je kunt omschrijven als de angst voor de dood die leidt tot het willen overstijgen van de dood door te geloven in god, om zo onsterfelijk te worden. Je kunt ook geloven in andere zaken, zoals politieke systemen of wetenschap. Mensen willen in iets geloven dat het over de drempel van de dood heen tilt naar een volgend bestaan.

    Wetenschap als overdrachtssymbool dus, om de angst voor de eigen sterfelijkheid mee te bedekken onder het vertrouwen dat 'de wetenschap er wel wat op vindt'. De wetenschap geneest ziekten, bevordert een langer leven, houdt dood op afstand en mogelijk maakt het onsterfelijkheid waar, liefst binnen onze tijdspanne op aarde.

    Om die reden maken veel mensen zich geen zorgen over klimaat veranderingen. 'Ze' vinden er wel wat op. En daarna behoef niemand zich nog verantwoordelijk te voelen voor het gedrag op aarde: we kunnen blijven consumeren en vervuilen en als de olie 'op raakt' dan 'vinden ze wel een alternatief'.

    Dit riekt naar scientisme, het geloof dat de wetenschap de ultieme zeggenschap heeft over wat echt is en wat niet, terwijl wetenschap slechts een beeld van de werkelijkheid schetst en niet de werkelijkheid zelf is.
  • Afbeelding van onbekende gebruiker atheist - 13 februari 2010, 15:29
    Dan is de vraag of de wetenschap, zoniet de religie het beste beeld van de werkelijkheid schept Vaipen. Een vraag die eenvoudig is in te vullen: De wetenschap.

Verstuur de link naar het artikel 'Nederland is een hypochonder geworden' naar een bekende.

INLOGGEN

Nog geen wachtwoord? Kies REGISTREREN

Wachtwoord vergeten?

 

Waarom registreren?

Gratis e-coaching en serieuze testen.

Start op jouw moment, in eigen tempo, leer van elkaar!

 

Nu in Hart en Ziel: 26 coaches, 69937 deelnemers

Lsltn (staat voor loslaten)

Als ik mezelf voorbij loop, lach ik wel even vriendelijk.
Lsltn maakt je dag leuker, losser en luchtiger. Meer inspiratie voor positieve gedachten en kleine momenten van reflectie vind je op www.lsltn.nl

 

Laatste bijdragen

  • oogvk oogvk - Vandaag : 30 juli.... goh wat is het leven toch mooi... :-))
  • -pluis -pluis - Vandaag : Ze zegt dat de dikke deur heeft gezegd dat ze...
  • Sparklingstar Sparklingstar - Vandaag : Ik blijf schrijven over mijn probleem ook al storen hypocrieten...
  • katya067 katya067 - Vandaag : Ik heb vandaag twee dingen gedaan die ik nog nooit...
  • Kvinne Kvinne - Vandaag : Hoi allemaal, heel hartelijk dank voor het medeleven. Dat kan...
  • pret pret - Vandaag :   Wat is het heerlijk om te ontdekken. Nieuwe muziek, een...
  • punts punts - Vandaag : M'n holletje bevalt wel..Ik heb weinig behoefte aan sociale contacten.....
  • egelnina egelnina - Vandaag : Ik heb me gezaagd. In plaats van gesneden... Heb gister...
  • jell-0 jell-0 - Vandaag : Stress Eenzaamheid Ruzie's Negatieve dingen die gebeuren
  • Yeeha Yeeha - Vandaag : Bubbles!    

Meest actieve deelnemers

  • bewaarderbewaarder 28-09-2009 in Vitaliteit "Complimenten geven doe ik graag want het maakt me blij en degene die het krijgt meestal o..."

  • jell-0jell-0 Vandaag in Uit je hoofd komen "Rust Liefde Band met me zusje Positief leven...."

  • apricaaprica 16-03-2010 in Motivatie "Mensen waren er blij mee..."

  • angelasgfangelasgf Gisteren in Voluit leven "Deze oefening doen was op zich heel relaxing... zo lekker dat ik bijna in slaap viel. Ook..."

  • egelninaegelnina 17-02-2010 in Motivatie "Jaaaaa, herkenbare situatie: geen nee zeggen en de stapel 'to do' tot een immense berg zie..."

De Coaches

Lees ook de bijdragen van de coaches in de dagboeken van deelnemers. Kijk hier voor de reacties van Wies / hier voor die van Margriet / en hier voor Astrid.