Een erg geheim spelletje

Daar zit hij nou, econoom Arno Riedl, in zijn kantoor in de economietoren van de Universiteit van Amsterdam. Naast bioloog Martijn Egas is hij de bedenker van het eerste grootschalige online experiment met speltheorie ter wereld.

Met tegenover zich de journalist die natuurlijk precies wil weten wat hij eigenlijk wil met die proef van hem.

Riedl zou het zó graag vertellen. Maar hij mag niet, omwille van de wetenschappelijke zuiverheid. Want, zegt hij: 'Als we onze opzet vooraf prijsgeven, gaan deelnemers zich voorbereiden. Dat is tegen alle regels in de experimentele economie. Proefpersonen mogen geen voorkennis hebben. Anders kunnen we een serieuze publicatie wel vergeten.'

De experimentator heeft het er zichtbaar moeilijk mee.

Maar daar gaat het om: een wetenschappelijke publicatie over de resultaten van een wetenschappelijk experiment. Dus bijt de experimentator nu en dan flink zijn tong af.

De feiten. Een maand geleden kondigden de VPRO en de Universiteit van Amsterdam een online proef in speltheorie aan, in de laatste week van mei, waaraan via internet pakweg duizend mensen kunnen meedoen. De spelers kunnen - de projecttitel Speel je Rijk suggereerde het al - er geld mee verdienen. Vanaf komende maandag, 24 mei. Tot en met vrijdag. Mits ze zijn ingeschreven.

Dat heb ik me inmiddels.

Het plan voor een groot experiment via internet was er al een tijdje. Maar een goed spel in de speltheorie speel je om geld, echt geld. 'Budget was het probleem', zegt Riedl. 'Dankzij de VPRO kunnen we nu ongeveer duizend mensen laten meedoen.'

Geld verdienen, zelfs. Maar hóe precies, is dus geheim. Al kennen we speltheorie natuurlijk wel. Dat is de wiskundige studie van conflicten en optimale beslisstrategieën.

Van het beroemde prisoner's dilemma, bijvoorbeeld: twee verdachten van moord wordt beloofd dat ze vrijuit gaan als ze de ander verraden, tenzij de ander ze ook verraadt, dan worden ze beiden gestraft. En als ze zwijgen, krijgen ze elk een jaar. Wat is dan het beste: klikken of zwijgen?

Het is uit te rekenen. Maar doen echte, niet-calculerende mensen dat ook? In het laboratorium van Creed, de experimenteergroep van de Amsterdamse economen, worden al jaren echte proefpersonen geconfronteerd met beslissituaties. En kijken de economen mee, naar wat echte mensen doen. Althans: echte studenten. Nóg een reden om via internet de échte mensheid te laten meedoen.

Geboren in de jaren veertig en groot geworden in de Koude Oorlog is speltheorie tegenwoordig vooral het speelveld van economen.

Ze analyseren er afweeggedrag mee: heeft het zin een oneerlijk aanbod te accepteren, al was het maar om nog enigszins je zin te krijgen en omdat het alternatief helemaal niks is, voor bieder en tegenbieder? Halen aanbieders altijd het onderste uit de kan? En wanneer wordt een ultimatum de ontvangers te gortig?

Zoiets moet het dus worden, de komende week. In dagelijkse sessies spelen steeds tussen de vijftig en honderd mensen hun spel. Nadat we eerst een oefenrondje hebben gedaan, om zeker te weten dat iedereen weet wat er van ons wordt verwacht.

Ter afsluiting krijgt iedereen een vragenlijst, dat is al wel bekend. Om te zien of spelers zich wellicht anders gedragen als ze ouder zijn, of jonger, rijker, of armer, man of vrouw.

Dat laatste heeft alles te maken met het allergrootste geheim van Riedl en Egas: de hypothese die ze in hun experiment willen testen. Die heeft, lazen we eerder dit jaar in de VPRO-Gids, natuurlijk te maken met het door NWO betaalde onderzoek van Amsterdamse economen en biologen naar de evolutionaire achtergrond van gedragsnormen in een groep of populatie.

Normen dus. Maar ook daarover zal in de instructie van de deelnemers geen woord terug te vinden zijn, zegt Riedl beslist.

Inmiddels heb ik mijn persoonlijke toegangscode binnen. En het tijdvak waarin ik komende week aan de bak moet. Volgende week zaterdag op deze plek een verslag vanaf het speelveld. En twee weken later: de eerste resultaten van het experiment van Egas en Riedl. Plus: waar het ze nou eigenlijk om te doen was.

Het eerste, slechte nieuws: het experiment is inmiddels zwaar overtekend. Of is dat goed nieuws?

http://www.vpro.nl/experiment