Piekerkwartiertjes om het af te leren

In het Duits heet het Besorgnis en klüglen of grüblen, brüten en kauen, de Engelsen hebben het over to worry en de Fransen spreken dramatisch van torture l’esprit, en bij ons heet het tobben, maar vooral: piekeren. Dat doen we allemaal wel eens, of geregeld en, maar dan wordt het al minder gewoontjes, soms heel vaak. Per dag tien minuten piekeren, eens een nachtje wakker liggen van je zorgen. ‘Daar is niets vreemds aan of mis mee’, zegt Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie aan de Amsterdamse Vrije Universiteit.

Ruim een miljoen mensen piekeren

Landelijk piekeren elk jaar ruim een miljoen mensen, 8 procent van de bevolking. Dat doen ze periodiek, en het wisselt in intensiteit. Kerkhof: ‘Maar er zijn mensen die per dag uren piekeren. Ik heb eens een medicus in mijn praktijk gehad die de hele dag door twee stromen in zijn hoofd had, een van zorg om zijn patiënten en een van zijn zorgen omtrent de problemen met zijn vrouw, de hypotheek en de auto. Dat ging de hele dag door. Die had in feite een gewone baan en een piekerbaan. Dus ja, die kwam uitgeput bij mij aan.’ Waarschijnlijk omdat piekeren zo huiselijk klinkt en zo’n normaal onderdeel van het menselijk bestaan is, was er tot voor kort nauwelijks wetenschappelijke belangstelling voor. ‘Pas de laatste tien jaar is het onderwerp van wetenschappelijk onderzoek’, aldus Kerkhof, die bij deze piekerpioniers hoort.

Niemand schaamt zich voor een beetje piekeren

Een voordeel van de algemene neiging tot piekeren, is dat niemand zich ervoor schaamt of zich schuldig voelt: o ja, dat doe ik ook, is veelal de reactie als het thema ter sprake komt. Een nadeel is dat het, tot voor kort, niet zo serieus werd genomen. Terwijl echt piekeren mensen veel tijd kost en ongenoegen bezorgt, en leed. Piekeren heeft met angst, met de vrees de controle te verliezen, te maken. Kerkhof: ‘Bij gevaar hebben mensen de neiging te vluchten of te vechten, maar wie piekert, doet in feite niks, die blijft slechts steken in de voorbereiding. Er komt geen oplossing, je bevriest als het ware.’

Voor Kerkhof is piekeren ‘de brug tussen angst en depressie’. Daar waar mensen met gepieker zich niet langer beschermen tegen naderend onheil, ‘want dat is het’, aldus Kerkhof, en zo dwangmatig piekeren dat het zelfkwelling wordt, wordt het tijd om in te grijpen.  Piekeren is, aldus Kerkhof, een vorm van zelfbescherming. ‘Het beschermt tegen allerlei al dan niet vermeend naderend onheil, maar als je piekeren als zelfbescherming te vaak toepast, schiet je je doel voorbij en wordt het zelfkwelling. Piekeren is de brug tussen angst en depressie. Voor de Amsterdamse hoogleraar staat het vast dat van extreem gepieker niet zelden suïcideplannen en daadwerkelijke zelfdoding komt.

Piekeren is een symptoom van angst

‘Piekeren is een kernsymptoom van angst, en piekeren is een veelvoorkomend symptoom van depressie. Piekeren is de brug tussen angst en depressie: als je bang bent voor de toekomst, kun je overmatig gaan piekeren en van veel piekeren word je depressief, en als je veel piekert over je depressie, kun je weer angstig worden.’
Om mensen te helpen minder te piekeren, heeft Kerkhof met zijn medewerkers een zelfhulpboekje geschreven dat eenvoudig Piekeren heet. ‘Er zijn inmiddels wel wat boeken verschenen over het onderwerp, maar die zijn erg theoretisch. Wij willen dat mensen meteen thuis aan de slag kunnen. Dus is de opzet van het boekje zo dat ze een maand bijhouden hoeveel ze piekeren en waarover ze piekeren en ze tips krijgen om ervan af te komen.’
Aangeraden wordt je piekergedachten te concentreren in twee piekerkwartiertjes per dag. Ook rustig ademhalen, je spieren ontspannen kun je leren, net als relativeren: ‘Schrijf op wat er in het ergste geval gebeurt’, bijvoorbeeld.
Dat kan alleen maar meevallen. Wie de oefeningen doet en zijn piekerscores bijhoudt, ziet aan het einde vanzelf of hij erg is opgeknapt, beter nog een paar weken kan doorgaan, of liever professionele hulp kan inschakelen.
Voor echte diehards, die wel van een scheutje theorie houden, is nog een boekdeel ingeruimd: Piekeren voor gevorderden. Het leukste woord daarin, en waaraan veel piekeraars lijden is dit: ziejewelisme. Zie je wel, ik kan het niet. Zie je wel, ik ben te dom, ik leer het nooit. Hou op! En pak dat boek erbij.

Piekeren. Een stapsgewijze methode om je gepieker te verminderen. Boom,
€ 19,95