Wijs kinderen de weg naar geluk

Eigenlijk is haar motivatie om ‘gelukslessen’ te geven, ontstaan toen ze meedeed aan een project om meisjes te waarschuwen tegen verkering met een dominante jongen. ‘Het kwam er in dat project zo’n beetje op neer dat als een meisje nu verkering nam met zo’n jongen, ze het risico liep voor de rest van haar leven te worden mishandeld.’
Dat het lessenpakket goedbedoeld was, dat ‘staat buiten kijf’, benadrukt biologielerares en mentor Jacqueline Boerefijn, ‘maar toch werd ik er chagrijnig van’.

Boerefijn is werkzaam op het Groen van Prinstererlyceum in Vlaardingen, sinds vijftien jaar als lerares biologie. Een mooi vak, maar ze werd er in de klas steeds minder vrolijk van. Ze vroeg zich dan ook af waarom ze zo chagrijnig werd van dat goedbedoelde project. Boerefijn: ‘Ik realiseerde me dat ik op school erg vaak aan het waarschuwen ben. Ik moet de kinderen in de klas waarschuwen tegen aids als ze met iemand naar bed gaan, dat je als meisje moet oppassen niet ongewenst zwanger te worden, dat je van te veel eten te dik wordt en dat de aarde aan het opwarmen is, kortom, ik draag dagelijks de boodschap uit dat de wereld een nare, gevaarlijke plaats is om te zijn. En het leven van die kinderen is nog amper begonnen!’

Met de kern van haar vak biologie, verwondering en respect voor de natuur, heeft deze dagelijks pedagogische insteek nog maar bar weinig te maken.

Heel toevallig zag Boerefijn op tv dat op een Engelse school, in de buurt van Londen, zogenaamde ‘gelukslessen’ werden gegeven. Razend nieuwsgierig heeft ze geïnformeerd naar de achtergrond ervan. ‘Er werd op die school veel gepest’. De grondgedachte om met lessen in geluk te beginnen, stamde van de positieve psychologie, een vrij recente denkrichting in de psychologie die het versterken en benadrukken van positieve eigenschappen of mogelijkheden benadrukt, en niet de falen en feilen van de mens op de voorgrond te plaatst.

Boerefijn is, zegt ze, inmiddels ‘helemaal door het vak gegrepen’. Dat geluk je niet alleen maar wel of niet overkomt, maar dat je er als mens enige invloed op hebt, dat spreekt haar aan. Als juf, die ooit ook verpleegkundige in de psychiatrie was, is ze gecharmeerd van een denkrichting die niet vooral let op alle afwijkingen en tekortkomingen die een mensenleven kunnen vergallen, maar een die juist kijkt hoe je met je goede eigenschappen of talenten je minpunten kunt overschaduwen.

‘Als klassementor ben ik ook ervan overtuigd dat werken aan je geluk voor leerlingen veel effectiever is dan het alsmaar uitdelen van waarschuwingen.’ Ze noemt zelf in de klas aids bijvoorbeeld een ‘geweldige ziekte: want je kunt heel makkelijk ervoor zorgen dat je hem niet krijgt als je een condoom gebruikt’.

Boerefijn: ‘Op een opgewekte toon gemeld, is dat voor jongeren toch een heel andere, heldere boodschap dan dat je in bed alleen maar levensgevaar loopt.’

Boerefijn is intussen een keer naar Londen afgereisd en nam het idee van de gelukslessen mee naar huis. Ze belandde met haar wens iets dergelijks ook in Nederland op te zetten, bij het Verweij-Jonker Instituut in Utrecht. Dat hielp haar met een grootser plan. Vorig jaar behaalde ze met haar idee de onderwijskundige Herman J.Jacobsprijs, waardoor er geld vrijkwam om een lessenserie Lessen in Geluk te ontwikkelen. Op haar eigen school werd een eerste serie lessen uitgetest. Boerefijn gaat zich de komende twee jaar in Engeland verder specialiseren in de ‘gelukswetenschap’.

Vanaf dit schooljaar kunnen geïnteresseerde leraren de zesdelige lessenserie, met een uitgebreide docentenhandleiding en het Lessen in Geluk Werkboek voor leerlingen downloaden (zie adressen). Oefenen in optimistisch denken, dat beogen de lessen, ofwel: in een halfleeg glas ook een halfvol glas kunnen zien. Leren denken dat iets ook goed kan aflopen, en niet per se slecht. Dat geld handig is, maar dat je van veel geld niet vanzelf gelukkig wordt.

Boerefijn: ‘Ik herinner me uit mijn jeugd niet dat de wereld werd afgeschilderd als een boos, riskant oord. Nu komt er zo veel op jongeren af, en ze krijgen zo veel waarschuwingen te horen, dat ik best met ze te doen heb. Zo makkelijk is het allemaal niet. Dat je na zes lessen opeens een gelukkig mens bent, is onzin, maar waarom niet ernaar gestreefd? Mensen die gelukkig zijn, voelen zich beter in gezelschap, leren sneller, zijn gezonder en leven langer. Waarom zou je de jeugd de kans op meer geluk onthouden?’


LEVEN BEETJE MAAKBAAR
Toen Huub Braam, onderwijsonderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut in Utrecht, ging kijken hoe je op school lessen in geluk zou kunnen geven, viel hem op dat in het voortgezet onderwijs ‘heel weinig lesmateriaal is met een positieve insteek’. In de geschiedenis van de verbetering van het onderwijs was altijd veel aandacht voor de positie van kinderen uit achterstandsgroepen. Het verbeteren van het geluksniveau van het individuele kind, meer of minder bedeeld, was geen gespreksonderwerp, laat staan voorwerp van onderzoek. Braam: ‘Dat zie je terug in de zorgstructuur rond de school waarin vooral aandacht is voor dingen die mis kunnen gaan en veel minder voor het bevorderen van geluk.’

In samenwerking met ‘geluksles’-initiator Jacqueline Boerefijn, de lerarenopleiding van de Universiteit van Amsterdam en met ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven uit Rotterdam is nu een serie van zes lessen gemaakt die in en in zeven klassen is uitgeprobeerd. Na gesprekken met docenten en leerlingen en het evalueren van de logboeken is er een mooi lespakket. Of de lessen echt bijdragen aan geluk, zal de effectmeting na twee jaar leren.

Doel is leerlingen te laten zien dat geluk deels maakbaar is, dat je je bewust kunt worden van hoe je het vergroot of hoe je je doelen bereikt. Braam: ‘Die bewustwording is belangrijk, veel kinderen staan er niet bij stil dat niet alles hun hoeft te overkomen’.

De lessen zijn gericht op het mavo-niveau. Leraren kunnen zelf het niveau wat omhoog of naar beneden aanpassen, is de gedachte. In de lessen is het de bedoeling dat leerlingen stilstaan bij het begrip geluk: wat betekent dit voor hen, wat verstaan ze er zelf onder? De wens is dat ze inzicht krijgen in hoe je jezelf en anderen een positief gevoel kunt bezorgen. En dat ieder mens goede kanten heeft en talenten, en dat je met die positieve eigenschappen iets kunt bereiken. Dagboekjes, testjes, films, opdrachten op school en thuis zijn manieren om met het thema geluk aan de slag te gaan. Een cijfer is er niet voor het resultaat, wel voor de inzet.

Braam: ‘Leerlingen kunnen leren iets optimistischer te kijken, ze kunnen leren na te denken over hoe je iets kunt bereiken, bijvoorbeeld via kleine stapjes. Ze kunnen leren van tevoren te bedenken of op een plan negatieve of positieve reacties komen – als je dat weet, ben je minder snel uit het veld geslagen. Het zijn geen revolutionaire dingen, juist heel basale. Het is een vorm van preventie, dat het leven een beetje maakbaar is.’


Meer info: www.lesseningeluk.nl

Lees ook de verhalen van de leerlingen van het Groen van Prinstererlyceum

Doe de gelukstest

Of volg het gratis e-coachingstraject Duurzaam geluk